Qiziq gap shuki, so‘nggi 30 yil ichida kiberxavfsizlikka oid dasturlarni eksportdan to‘xtatishga urinishlar samarali bo‘lmagan.
Misol uchun, shifrlash (encryption) texnologiyalari, keyin zararli dasturlarni aniqlash vositalari – bularning birortasi ham xalqaro cheklovlar tufayli to‘xtatilmagan.
Nazarimda, hozir esa yagona yangi o‘yinchi sifatida Anthropic kompaniyasining kiberxavfsizlik modeli Mythos ko‘tarilmoqda. Lekin bu modelning ham eksport nazorati bilan barham topishiga shubha qilaman.
Sababi oddiy: internet va raqamli bozorlar rivojlangani sayin, kiber dasturlar va ularning texnologiyalari dunyo bo‘ylab erkin aylanmoqda. Toshkent yoki boshqa shahar farqi yo‘q - har qanday mahsulot, hatto zamonaviy sun’iy intellekt asosidagi kiberxavfsizlik vositalari, global tarmoqlar orqali yetib boradi.
Bilasizlarmi, bu tarixiy amaliyotda ko‘rsatadiki, bunday cheklovlar faqat texnologiyalarning boshqa yo‘llar bilan tarqalishiga sabab bo‘ladi, o‘zi esa xavfsizlikka hissa qo‘ymaydi.
Otqinlar kabi tezkor va ko‘p qirrali bo‘lgan kiberxavfsizlik vositalari uchun bunday nazorat mexanizmlari ayniqsa ishlamaydi. Shaharda qachondir oddiy sotuvchidan qochish oson bo‘lgan bo‘lsa, zamonaviy kiberdunyoda o‘xshash vaziyat yanada murakkablashgan.
Siz nima deb o‘ylaysiz, Mythos va shunga o‘xshash texnologiyalarning rivojlanishini to‘xtatish mumkinmi? Yoki bularni nazorat qilish o‘rniga undan qanday texnologik, iqtisodiy foyda olish mumkin?